ورکشاپ، نیشنل ورکشاپ، کوزہ گیر و نفسیات

 نودَل بلوچ

کوزہ گیر ریاست نا کُنڈان ”بلوچستان نیشنل ورکشاپ“ نا پن آ مُچی اس اڈ تننگ آن اندن لگک کہ ریاست تینا گُڈی دم تیٹ پدا بلوچستان نا پِڈخور آ غدار آتے اسہ پوسکنو چال اسیٹی ریفسا ہَتنگ  ءِ۔ اوفتے ریفنگ نا اولیکو وار اف بلکہ بلوچ قوم نا غدار تے ہڑدے ریفک۔ اسہ مثیل اس کہ ” کُچک آ ہرانگ ہڈ اس خسس ہمونگ کاہک“ گڑا دا کُل ہمو کُچک نا مثال آنبار ءُ کہ اوفتے آ ہراڑے ہڈ اس خسر دا ہموڑے المہ کرسا کارہ۔

سوال دا ودی مریک کہ کوزہ گیر و کوزہ مروکا علاقہ نا نیام اٹ سیالی انت ءِ؟ یخین ئٹ ہچ سیالی اف اگہ ارے تو گڑا جنگ ئنا سیالی ارے۔ بلوچ نا بیرہ میراث داسہ مزاحمت تون تفوک ءِ۔ کوزہ گیر ءِ اونا زبان اٹ پہہ کننگ کن اسٹ آ کسر سلوک ءِ، و جنگ ئنا دروشم ٹی کوزہ گیر ءِ پہہ کننگ کیسہ بس۔ گڑا داسہ اسہ کنڈا بلوچ تون اونا دوٹی توفُک سلوک ءِ ایلو کنڈا کوزہ گیر ناجائز ریاست نا دوٹی توفک سلوک ءِ۔ گڑا دیر جنگ ءِ دا کَٹے؟ دا نیام اٹ تماشائیک چاپ خلنگ ءُ ہرا بلوچ قوم نا غدار آ ک ءُ۔ دا نیام اٹ کوزہ گیر گڑا غدار تے آ ہڈ خسک کُچک آنبار پاہک کنا بلوچستان تو سیالی اس ارے۔ ایلو کنڈا بلوچستان نا آجوئی نا جنگ مننگ ءِ و کوزہ گیر تون اوار اوار غدار آتے ہم مُڑدار کننگ ءُ۔

اندن شاعری نا بند اس  کہ

دا غدار تیکن آپریشن مرگ بس

دا خضدار سے اُر شفیق ءِ ہُشانے

سیالی جنگ ئنا بیرہ سلوک ءِ گڑا دا چال آتے ننے زہنی/نفسیات نا دروشم ٹی ہروئی ءِ۔  مطلب امر؟

دا جنگ اٹ ناجائز ریاست مات کُننگ ءِ اوڑتون اوار اوار بلوچستان نا غدار آتیکن ہم ڈغار تین مننگ ءِ۔ بلوچ قومی تحریک نا زہنی و نفسیاتی جنگ تیوہ ناجائز ریاست ءِ تینا پلویڑ اٹ ہلکنے۔ داسہ ریاست نفسیاتی ردئٹ ہورک مننگ ءِ اونا فوج، اونا اُلس اونا سیاسی کاریمک، معیشت، جہان نا مونا اونا اوقات پاش مننگ، مقبوضہ بلوچستان اٹ اونا منوک آ غدار آک کُل نفسیات نا چال اٹ بسر و اینو مات کننگ ءُ ہر ہر پالیسی تہ بے سہب مننگ ءِ۔ گڑا داسہ بیرہ منہ بلوچستان آن غدار ہرفک و اسلام آباد اٹ ورکشاپ اس بلوچستان نا پن آ اڈ ایتک، کنے لگک دا اونا چُنائی ءُ کاریم اسے۔ اوڑے ساڑی مروکا ڈیبیت آک مالو آن کل بلوچستان اٹ کاؤنٹر کننگ آن ءُ داسہ تینا اُلس نا مونا تینا بے سہبی ءِ ڈھکنگ کن دا وڑو کاریم کرسا ءِ۔ ورکشاپ سیاسی، علاقائی، جہانی، علمی، ادبی و پین بھاز آ سرحال تا زی آ تخنگ کیرہ ہرافتا مسخت تینا اُلس ءِ تربیت کننگ یا اوفتے گڑاس ہیل تننگ۔ داڑے بیرہ غدار آتے اسہ جاگہ آ مُچ کننگ نا مسخت انت ءِ؟ بیرہ بلوچستان نا غدار آتیکن دا مُچی ءِ اڈ تننگ نا مسخت انت ءِ؟ الم سوب اس ارے گڑا دا سوب ءِ ای کوزہ گیر نا نفسیاتی بے سہبی پاوہ۔

قوضہ گیر آک انتکن دنو پروگرام تخیرہ؟

اگہ نن ہُرن ننے دا سما تمک کہ کوزہ گیر امرو پروگرام اس اڈ ایتے اونا پدان مسخت اس الم مریک۔ دنکہ سیاست ءِ برجا تخنگ مرے، ورنا تے ریفنگ مرے یا معاشی، دود ربیدئی، پجار، جہانی ردئٹ جوان ءُ دروشم اس تینے تکفنگ، مزاحمت ءِ کم کننگ، شونداری نا بیانیہ ءِ مونا ہتنگ کن کوزہ ءِ برجا تخنگ، ولے دا کل آن مُست ننے دا گڑا ءِ ہروئی ءِ کہ کوزہ گیر نا ورکشاپ آتے پہہ مننگ کن بیرہ ہُننگ بس اف بلکہ ”ورکشاپ آتیٹ انت ہیل تننگ ءُ“ گڑا ننے دا  گڑاتے ہم ہروئی ءِ کہ:

۱۔  دا پروگرام ءِ دیر اڈ تننگ ءِ؟

۲۔ دانا زر آتے دیر تینا کوپہ آ ہرفنگ ءِ؟

۳۔ ہرا بندغ آک ورکشاپ اٹ ساڑی ءُ اوفتے امر ہرفنگانے؟

۴۔ ہمو پروگرام نا مسخت و کلہو انت ءِ؟

۵۔ داڑان اُلس ءِ انت فائدہ رسینگنگے؟

۶۔ آیا ہمو علاقہ نا اُلس ءِ فیصلہ سازی نا طاغت/اختیار ارے؟

۶۔  دا وڑ ئنا کاریم تیٹی سیاسی و معاشی فائدہ دیر ءِ رسینگنگے ؟

ولے دا کوزہ گیر آتا سافٹ پالیسک پاننگرہ۔ انتئے کہ دا وڑ ئنا پروگرام بیرہ کوزہ گیرہ اڈ ایتک اندن ناجائز پاکستان بلوچستان کن دا وڑ ئنا پروگرام ہڑدے اڈ تننگ ءِ۔

جہان اٹ گڑاس کوزہ مروکا علاقہ آتا دروشمک:

نن دیہاڑ ء ہُرن کہ کوزہ گیر آک امر کوزہ مروکا علاقہ تیٹی تعلیم، تربیت، سیمینار، ورکشاپ، دود ربیدئی پروگرام و ورنا تیکن امر ءُ پروگرام تخرہ تینا فائدہ کن۔ ولے مالو نا وخت ئٹ اسکول، تربیتی مرکز، لیکچر، سیمینار، ورنا تیکن تنظیم، سرکاری تربیتی پروگرام نا پن آ تخارہ۔ داسہ گڑاس کوزہ مروکا علاقہ تا نظر اس شاغن کہ اوفتا زی آ امرو وخت گدرینگانے؟

1. فرانس ۔ الجزائر (1830 تا 1962)

فرانس ہراتم الجزائر نا زی آ کوزہ کیک گڑا اونا مسخت آک دا مریرہ کہ سیاسی توننگ، فرانسیسی زبان و دود ربیدہ ءِ مونا دننگ، کوزہ مروکا علاقہ نا جہی مروکا اُلس ءِ فرانسیسی بندوبست اٹ اوار کننگ۔ اندن 1880 نا وخت آ فرانسیسی پالیسی تیٹ assimilation مطلب جہی آ اُلس ءِ فرانسیسی دود ربیدہ و اونا بندوبست اٹ اوار کننگ نا کوشست اٹ ئسر۔

فرانسیسیک اوفتے انت ہیل تسرہ؟

فرانسیسی زبان، فرانسیسی دود ربیدہ، فرانسیسی طرز و تعلیم، بنیاتی ءُ گڑا، زالبول آتے سلائی و اُرائی کاریم کننگ کن ہمو وڑ نا بندوبست کریرہ، زالبول آتیکن بنیاتی خواننگ اسکول فرانسیسی زبان گرامر وڑ ئنا خواننگ و بندوست اوفتیکن کریسُر۔ اسہ مثیل اس دا ئس کہ Civilization Mission مطلب فرانسیسی تا بیانیہ اٹ ئسک کہ فرانس الجزائر ءِ تہذیب و شونداری تننگ ءِ۔  اندن فرانس تینا کوزہ ءِ جتا جتا انگا دروشم ٹی تخاسس۔

2. جاپان ۔ کوریا

جاپان 1905 آن 1910 اسکان کوریا آ کوزہ کرے ولدا 1910 آن 1945 اسکان نوآبادیاتی حکمرانی تہ برجاء مس۔ جاپان ہموتم تعلیمی، و ایلو نصابی  ردئٹ تینا مسخت آتے پورو کریکہ و جاپان کوریا نا آبادی تون خڑکی تخاسس تاکہ اوفتے مُستی تینا فائدہ، کمک و وفاداری کن کاریم ئٹ ہتنگ کے و اوفک جاپان نا ریاست تون کمک کیر۔

3. برطانیہ ۔ ہندوستان ( ہژدہمیکو صدی تا 1947 )

18 صدی ٹی برطانیہ ہندوستان نا زی آ کوزہ کیک و برطانیہ اسہ پوسکنو وڑ اسیٹی تینا کوزہ ءِ برجا تخک۔ دنکہ تعلیم، سول سروس، انتظامی تربیت، مشینری ادارہ اندنو جوڑ کیک ہراڑے او تینا کوزہ ءِ برجا تخک۔ دے کہی ڈول نا کاریم و بندوبست جوڑ کریسس اندن انگریزی زبان و ایلو مذہبی وڑ وڑ ئنا چم و پالیسی جوڑ کریسس۔

4. نیدر لینڈ ۔ انڈونیشیا

نیدر لینڈ نوزدہمیکو صدی آن 1942 اسکان انڈونیشیا آ کوزہ ئسک گڑا او انڈونیشیا نا تعلیم و بندوبست ءِ تا تینا دوٹی کریسس و تینا وڑ اٹ تربیت ترسا کریکہ و تینا وڑ ئنا کاریم ہلککہ۔

5. پرتگال ۔ انگولا و موزمبیق

پرتگال انگولا، موزمبیق و ایلو افریقہ نا علاقہ تیا کوزہ ئسک او تینا کوزہ ءِ مذہب عیسائیت، بنیاتی تعلیم، پرتگالی دود ربیدہ نا دروشم ٹی برجا تخاسس۔ افریقہ نا اُلس تینے پدا پہہ مس کہ نن بھاز ریفنگانن بھاز وڑ اٹ ولدا او تینا آجوئی نا تحریک ءِ بنا کریر۔

6. بیلجیم – کانگو

بیلجیم کانگو آ 1908 آن ہلیس 1960 کوزہ کریسس اوڑے گیشتر مذہبی بندوبست ئسک بلیجیم تینا کوزہ ءِ بنیاتی پالیسی تا دروشم ٹی برجا تخاسس۔

7. اٹلی – لیبیا

اٹلی لیبیا غا 1911 آن ہلیس 1843 اسکان جتا جتا وڑ اٹ تینا کوزہ ءِ برجا تخاسس۔ اوڑے اطالوی زبان، تعلیم و ثقافت و شاری بندوبست کون ءُ پالیسی تا دروشم ٹی کوزہ ئسک۔

8. روسی سلطنت و سوویت یونین

روس تینا علاقہ و نظریہ نا دروشم ٹی بھاز آ کمک و بھاز آ جاگہ آتیا وڑ وڑ نا پالیسی تا رداٹ تینے طاغتور تخاسس۔

10 امریکہ – فلپائن

امریکہ فلپائن آ 1898 آن ہلیس 1946 اسکان کوزہ کریسس اوڑے امریکہ تینا وڑ ئنا پروگرام و پالیسی جوڑ کریسس تانکہ تینا کوزہ ءِ برجا تخو۔

ناجائز ریاست پاکستان ۔ بلوچستان

ناجائز ریاست پاکستان بلوچستان آ 27 مارچ 1948 آن ہلیس اینو اسکان کوزہ کروک ءِ، او ہڑدے نا رداٹ پوسکنو پالیسی ہتیک دنکہ منہ پالیسیک تہ دا وڑ اٹ ءُ:  مذہبی، تعلیمی مشینری، قبائلی، عزت و غیرت، دود ربیدہ، معاشی، دا ڈول نا پالیسی تے برجا تخا اینو سکان اندا کوزہ گیریت برجاء ءِ۔

داڑے بیرہ مثیل کن منہ کوزہ گیر آتا پن تے نوشتہ کریٹ کہ دا امر تینا پالیسی تے جوڑ کریرہ۔ گڑا ننے دا سما تمک کہ بلوچستان کن ہم اندنو پالیسی ہرا ورکشاپ، سیمینار، قبائلی جرگہ، مزہبی لیکچر، تعلیمی ادارہ تیتون اوار اوار پین بھاز وڑ ءُ پروگرام تخنگ ءُ۔

نیشنل ورکشاپ

دا ورکشاپ ءِ نن امر ہُرن؟  اندن مالو پاریٹ کہ کوزہ گیر آ ریاست پاکستان تینا بے سُہبی نا سوب آن دا ورکشاپ ءِ تخانے، و تینا کوزہ ءِ برجا تخنگ کن مونا انت پالیسی کہ جوڑ کرو، گڑا اندافتے مونا ہتنگ کن دا ورکشاپ ءِ تخانے۔ یا پین اوفتا اٹکل اوار اریر ہرا کوزہ گیر ئسے نا مریک۔ دا ورکشاپ اٹ بھاز آ بندغ آک گپ کریر، و گڑاس سوج کریر، گڑا منہ گپ ورکشاپ اٹ ناجائز ریاست نا پنجابی وزیر ئنا داڑے درشان کینہ۔

پنجابی وزیر شہباز شریف پاہک کہ ”بلوچستان اٹ انت کہ مس بس مسک توفک ہرفنگ ہچ وڑ اسیٹی برداشت مفک۔“

دا گپ ءِ ہرا بنیات آ کیک۔ اگہ او توفک نا گپ ءِ کیک گڑا توفک مالو دیر ہرفینے؟  ”بقول بلوچ قومی جنرل شہید استاد اسلم پائک کہ ”او بس توفک نا زوراکی ئٹ بلوچستان آ کوزہ کرے۔“  داسہ پنجابی اس دا پاہک کہ توفک ہرکس ہرفے ننے برداشت مفک۔ گڑا جہان نا ہرا تحریک آک توفک آن بیدس سرسہب مسنو؟ یا کسس زوراکی اٹ علاقہ اس کوزہ کیک گڑا اونا ورندی ہم توفک ءِ، اینو تیوہ جہان اٹ بھاز آ ملک آتا زی آ کوزہ مسنے گڑا کوزہ گیر آک اندا گپ آتے کیرہ کہ اوفک دہشت گرد ءُ یا نن برداشت کپنہ تا اینو اسہ پنجابی و ناجائز ریاست اسے نا وزیر اس بلوچ و بلوچستان کن اندن پاننگ ءِ۔

پنجابی وزیر پاہک کہ ”بلوچستان نا مَش تا تہہ ٹی معدنیات آک کَڈ ءُ داڑے اول بلوچ نا ولدا ننا حق ءِ۔“ وا اسہ جاگہ اسے آ پاہک ”ننا کُل ئنا ءُ۔“

اگہ نن معدنیات آتا گپ ءِ کین گڑا نن دا پاننگ کینہ دا بیرہ بلوچ نا ءُ داڑے بلوچ آن بیدس ہرکس کہ بس یا بلوچ نا منشا آن بیدس داڑے کسس کہ بس گڑا داڑے ڈغار تین مرو اوڑکن، مطلب بلوچ نا منشا غان بیدس کسس داڑے کاریم کننگ کپرو بقول اُستاد اسلم بلوچ و بلوچ آجوئی دوست تنظیم آتا گپ و تران آک۔ ننا مونا اسہ گپ اس وا کوزہ گیر نا بریک کہ او داڑے کوزہ کرینے بلوچستان اونا مسخت جیوگرافی و معدنیات نا سوب آن۔ اندن ناجائز ریاست نا مسکوئی فوجی جنرل ضیاء پاریکہ کہ ”کنے بلوچ بکار اف کنے بلوچستان بکار ءِ۔“

عزت، غیرت، قبائلی، دلیر و پولیٹیکل لیڈرشپ دا گپ آتے پنچابی وزیر بلوچ و پشتون قوم اکن پاریکہ۔ گڑا ہموڑے تولوکا بندغ آک ئسر، آیا راستی نا اندنو بندغ ءُ اوفتا اوقات و کچ بلوچستان ٹی انت ءِ؟ دا گپ ءِ پنجابی وزیر ہم پہہ مریک و بلوچ و پشتون ہم جوان پہہ مریک۔ اندن ایلو کوزہ کروکا ملک آک ہم دا وڑ ئنا غدار تینکن توریسر گڑا ہموفتے اُلس نا مونا لقب تسرہ۔ و دا ورکشاپ اٹ ہم ہمو وڑ ئنا ندارہ اس خننگاکہ۔

”جناح و مسلمان قوم نا قُربانی پاکستان کن۔“

کل آن مالو انگریز پنجابی قوم نا نفسیات ءِ پہہ مسکہ کہ دا کنا مفاد اٹ مونا بریک اندا رداٹ انگریز دا ناجائز ریاست ءِ جوڑ کرے اگہ قربانی نا گپ ءِ کیک دا تو تیوہ دروغ اسے۔ ہرا مسلمان آک قربانی تسنو؟ دیر کن تسنو؟ دا کل تیوہ جہان ءِ سما ءِ کہ قربانی نا گپ اس ارے یا اف گڑا او تیوہ ہندوستان کن تسنو۔ داگپ ءِ بلوچستان نا اُلس اٹ وار دم آ شاغرہ کہ مسلمان اُن ایلم اُن۔ اگہ دا وڑ ئنا گپ اسے گڑا اسلام سعودی آن بسنے، پگہ سعودی ہم برے بلوچستان آ کوزہ کے پائے ای مسلمان اسے اُٹ گڑا نن اِلینہ تا؟

بقول بشیر زیب۔

داسہ مونا اگہ نن ہُرن پنجاپی وزیر گیشتر شونداری، ایمنی، خدا رسول قرآن، دہشت گردی نا بابت بھاز آ گپ و ہیت آتے کریکہ۔ کُل آن مالو کوزہ مروکا علاقہ نا اُلس ءِ دا پہہ مروئی ءِ کہ کوزہ گیر انتکن چڑہ شونداری نا گپ ءِ کیک گڑا اُلس ءِ ہروئی کہ

شونداری گواچن اٹ انت اسے؟

شونداری دیر کن؟

شونداری انتکن؟

ہرا وخت بلوچ قوم دا سوال آتے نفسیاتی وڑاٹ پہہ مس گڑا کوزہ گیر ءِ دا جیرت مفک کہ دا وڑ ئنا گپ کے مونا۔ اینو اگہ اسہ بدر پنجابی وزیر اس چڑہ دا وڑ ئنا گپ کیک یخین اٹ او ننا زی آ کوزہ ءِ گڑا کوزہ کروکا تا گپ آک اندن مریرہ کہ نن نمے شونداری ایتنہ۔

اندن مونا ایمنی نا گپ ءِ کریکہ ننے جوان سما ءِ کہ کوزہ گیر نا شونداری آن پد ایلو نفسیاتی گپ ایمنی ءِ۔  ولے ایمنی نا جِند ءِ مدامی اوفک اندن درشان کیرہ کہ کوزہ مروکا اُلس تینا جہدکارتے پائک نم خراب کننگ اُرے، یا ہرا ہرا جاگہ تا نمے مروئی یا جنگ کروئی ءِ۔ اینو نما دُو آن ایمنی اف۔ ولے اُلس ءِ دا پہہ مروئی ءِ کہ

ایمنی انت اسے؟

ایمنی دیر کن؟

امن انتکن؟

اگہ اُلس دا گڑا ءِ سرپند مرے گڑا او الم تینا آجوئی نا جہدکار آتا کمک ءِ کرو اندن کہ داسہ بلوچ اُلس پہہ مننگ ءِ، اوفتے تینا سرپند مننگ نا کنڈا ہِننگ ءِ۔

پنجابی وزیر نا پاننگ ئس کہ ”دہشت گرد آک ایمنی ءِ خراب کننگ ءُ۔ “

ولے او ہرافتے دہشت گرد کہ پاننگ ئس ہموفتے یعنی بلوچ سرمچار آتے تیوہ بلوچ اُلس تینا سروک و وارث تکیک۔ گوریلا سرمچار آتا سرسہبی دادے کہ اوفتے اُلس نا کمک مرے و اینو بلوچ سرمچار آتے دا بارواٹ اُلس نا کمک ارے۔ دہشت گرد والا گپ بھاز متکنو گپ اسے جہان اٹ ہرا وخت کہ آجوئی نا تحریک اس بش مریک گڑا اوفتےالم دہشت گرد پارہ، اونا سروک آتے اندن پارہ دُنکہ اینو بلوچستان اٹ ہم اندا دہشت گرد کون آ گپ آک مننگ ءُ۔

اسہ وار پنجابی وزیر پاہک کہ ”اگہ بلوچ ایڑ و ایلمک تینا کسر ءِ درست کیر نن اوفتے بخیر کینہ۔“

اول ننے دا ہروئی ءِ کہ او دیر اسے کنے دن پاہک؟

ارٹمیکو کنا و اونا انت سیالی اس ارے؟

مُسٹمیکو او دیر اسے کنے پاہک کہ تینا کسر ءِ سدھا کیر؟

کسر ءِ تینا اودے سدھا کروئی ءِ یا ننے؟

یخین اٹ بلوچ نا مزل پاش ءِ بیرہ ”آجوئی“، داکان بیدس تو ہچ اس اف گڑا اینو بلوچ ءِ دا پہہ مروئی ءِ کہ ہر وخت کوزہ گیر آ ریاست آک دا وڑ ئنا ہیت کیرہ ولے ننے امر اوفتے ہروئی ءِ؟ ننے اوفتا مونا امر سلوئی ءِ؟ دانا زی آ پام تروئی ءِ۔