سینزدہ نومبر، ڈیہہ و راج اکن تینے ندر کروک آ شہید آک

میژدار بلوچ

سینزدہ نومبر بلوچ راج ںٔنا دیہاڑ ںٔٹ ہمو مقدس آ دے ءِ کہ دا دے ءِ بلوچ راج تینا ہمو شہید آتا دے ںٔنا ردںٔٹ اڈ ایتک ہرافک تینے بلوچ راج و لُمہ وطن بلوچستان نا خاطران ندر کریر ولے دژمن نا مون آ کاٹم ءِ شیف کتور۔ دا دے ءِ اڈ تننگ نا مسخت راجی شہید آتے شرف بشخنگ، اوفتا قربانی تے یات کننگ، و شہید آتا عظیم انگا زند آتا بابت ںٔٹ چاہنداری تالان کننگ و اوفتا ہمو شہیدی نا فلسفہ ءِ مون آ تالان کننگ نا ءِ۔

دا دے ءِ اڈ تننگ نا فیصلہ ءِ 2010 ںٔٹی بی ایس او آزاد نا اسہ سینٹرل کمیٹی نا دیوان اسیٹی ارفنگا تانکہ بلوچ راج ںٔنا دیہاڑ ںٔٹ شہید آتا دے اسہ جتا ءُ دے ںٔسے نا ردںٔٹ اڈ تننگے و بروک آ زنک ءِ، تحریک ءِ داخس سوگو و منظم کروک آ ہستی تا بابت چاہنداری تننگے و اوفتا اندا شہیدی نا فلسفہ ءِ مُستی تالان کننگے تانکہ بروک آ زنک ہم اندا فلسفہ ءِ ارفسا راجی آجوئی نا تحریک ںٔٹ اوار مرے و قوضہ گیر آ پاکستان نا مون آ مَش ںٔنا دروشم ںٔٹ سوگو سلے۔

13 نومبر 1839 ہمو دے مریک ہرا وخت کوزہ گیر آ انگریز بلوچستان نا اُست قلو (قلات) آ جہلو کیک تانکہ دا ڈغار ءِ کوزہ کننگ کے ولے ارٹمیکو کنڈ آن نوری نصیر خان نا دلیر آ نواسہ و قلات نا حاکم خان محراب خان ںٔس، خان ءِ سماء ںٔس کہ اونا لشکر نا کچ انگریز نا لشکر آن بھاز کم ءِ ولے او تینا پاک انگا ڈغار ءِ کوزہ گیر نا دوٹی تننگ خواںٔتوکہ۔ اندن محراب تینا اِرا ہزار نا لشکر ءِ ارفسا انگریز تون مون پہ مون جنگ ایتک و تینا چندی سنگت آتتون اوار تینا ساہ ءِ لُمہ وطن نا رکھ اکن ندر کیک و تا ابد زندہ مریک۔ خان محراب خان ءِ سماء ںٔس کہ اگہ ای اینو کوزہ گیر نا مون آ کاٹم ءِ شیف کریٹ و تینے دا پاک انگا ڈغار کن ندر کتوٹ گڑا پگہ نا دے کس اس تینے ندر کپرو۔ اندن خان محراب راجی آخبت، بروک آ زنک ںٔنا آسودںٔی، ڈیہہ ںٔنا رکھ اکن تینے ندر کرسا ہمو شہیدی نا عظیم انگا فلسفہ ءِ مُستی تالان کرسا تینےا دیہاڑ ںٔٹ ساندئی کن زندہ تخا۔

دا ہمو شہید آتا قربانی تا وسیلہ آک ءُ و شہیدی نا فلسفہ ءِ ہرادے بلوچ راج اینو اسکان تینکن اسہ مقدس ءُ فلسفہ اس گوندک و اندا فلسفہ ءِ ارفسا ہزار آ بلوچ آک تینا ساہ ءِ لُمہ وطن نا خاطران ندر کریر و ہزار آتا کچ اندا مزل نا مسافر آتا کسرشونی ءِ اندا فلسفہ کرسا ءِ۔ اگہ اینو بلوچ راج و بلوچستان دا ڈغار نا نخشہ آ سلامت و زندہ ءُ راج ںٔسے نا دروشم ںٔٹ سلوک ءُ گڑا دانا سوب بیرہ ہمو شہید آک ءُ ہرا ہر وخت ںٔٹی جتا انگا کوزہ گیر آتا مون آ مَش آنبار سوگو سلیسنو و تینا ڈیہہ ںٔنا رکھ اکن تینا گڈیکو دم تیسکان دژمن تون جنگ تسنو و تینا ساہ ءِ لُمہ وطن کن ندر کرینو دا ہمو شہید آتا برم ءِ کہ بلوچ راج اینو پہ دے اسکان اسہ زندہ ءُ راج اس گوندنگک۔

جہان نا بے رحم آ دیہاڑ آن اینو بھاز آ راج آک گم و گار ءُ ہرا دژمن نا برخلاف اشتماعی زند و ڈغار کن تینے ندر کتنو دنکہ آشوری راج، ہٹی راج، مایا تہذیب، مغل آک و پین چندی راج آک مسنو ولے اینو اوفتا ہچو شاہدی اس اف گڑا اونا سوب ہم اندا مسنے کہ اوفک پیشن نا بروک آ کوزہ گیر آتا مون آ سلتنو و تینے تینا بروک آ راج ںٔنا آخبت کن ندر کتنو۔ ارٹمیکو کنڈ آن اگہ اینو بلوچ راجی آجوئی نا جہد ہم کوزہ گیر آ پاکستان نا برخلاف اسہ منظم ءُ دروشم اسیٹی بسنے و تینا سرسہبی نا مزل ءِ خڑک کرینے گڑا دا تحریک نا داخس سر کننگ نا پد ںٔٹی ہم ہمو شہید آک ءُ ہرافک ہر موڑ آ جہد ںٔنا سپاہی تے حوصلہ تننگ ءُ، جوزہ تننگ ءُ کہ ہزار آتا کچ ورناک تینے لُمہ وطن کن ندر کننگ ءُ۔ بقول نوشتکار ںٔسے نا کہ ”اسہ بندغ اس شہید مس گڑا اونا رند ںٔٹ سد آتا کچ پین جہدکار ودی مریک۔“ اندا گڑا ننے بلوچ تحریک ںٔٹی ہم خننگ ںٔٹ بریک ہزار آ ورناک تینا دتر نا گڈیکو پڑی اسکان دژمن تون جنگ تننگ ءُ و تینا ساہ ءِ لُمہ وطن کن ندرکننگ ءُ ولے ارٹمیکو کنڈ آن ہزار آتا کچ پین ورناک آجوئی نا جہد ںٔٹ اوار مننگ ءُ گڑا دا نا پد ںٔٹ ہم ہمو پاک انگا شہیدی نا فلسفہ ءِ۔

اگہ نن جہان نا آجوئی نا جہد آتے ہُرن گڑا اوفتیٹی اسہ ہم ننے دنو تحریک اس خننگ ںٔٹ بفک کہ ہرا بیدس قربانی آن سرسہب مسنے۔ سرسہب ہمو تحریک آک مسنو ہرافتا جہد کار آک تینا ندر کننگ کن تینا مسنو و تینے ندر کرینو، او الجزاںٔز نا آجوئی نا تحریک مرے، بنگلادیش نا مرے، نیپال نا مرے یا ایلو آجوئی نا تحریک آک مریر دا تحریک آتیٹی لکھ آتا کچ بندغ آک مرک ںٔنا گواچی مسر گڑا اوکان پد اوفک تینا آجوئی نا جہد ںٔٹ سرسہب مسر انتیکہ آجوئی اسہ عظیم ءُ گڑاس ءِ ہرانا دوئی مننگ کن بھلو قربانی اس تروئی مریک۔ بلوچ راج ہم تینا ڈیہہ ںٔنا آجوئی ءِ ہلنگ کن روان ءِ اندن ورنا و کماش، نرینہ و نیاڑیک تینا ساہ ءِ لُمہ وطن کن ندر کرینو انتیکہ اوفتے سما ءِ بیدس قربانی آن ہچبر آجوئی دوہی کننگ مفک۔ اندا ردںٔٹ پھلین امیر جان تینا شاعری اسیٹی پائک:
علاج اسٹ اے دا مرض انا امیر
دتر وہو گڑا شفا مرو

داڑان سماء تمک کہ آجوئی اخس بھلو نہاد اس خواہک دانا نہاد بیرہ شہیدی ٹی پورو مریک بیدس قربانی آن بیدس شہیدی نا فلسفہ ءِ دوئی کننگ آن آجوئی نا مزل مرُ مریک اندا بابت بابا نواب مری پائک کہ ”آجوئی نا ہلنگ ںٔٹ اخس ہُرے کریرے یا نزوری کریرے گڑا ہموخس بھاز نمے قربانی تروئی تمک۔“ گواچن ہم اندن ءِ انداخس زوت تینے ندر مننگ کن تیار کرون و شہید آتا کسر ءِ ارفون گڑا مزل خڑک مریک۔

راجی آجوئی نا شہید آک ہچبر کسپسہ بلکن اوفک تا ابد زندہ مریرہ انتیکہ اوفک تینے اشتماعی زند، راجی آخبت و بروک آ زنک ںٔنا آسودئی و تینا ڈغار نا آجوئی کن تینے ندر کیرہ۔ ایہن تو ارسطو نا ردںٔٹ ”بندغ فانی ءِ“ ولے گڑاس اندن ءُ بندغ مریرہ ہرا جسمانی وڑ ئٹ ننا نیام آن کارہ ولے اوفتا کروک آ کاریمک، اوفتا نظریہ و فکر ہمو اُلس نا نیام ںٔٹ ساندہ مریک و ہمو اُلس نا کسرشونی ءِ کرسا کیرہ ہرافتیکن او تینے ندر کریر۔

جند ندر سلمان حمل تینا نوشت اسیٹی پائک کہ ”ہرا کاریم ءِ کنے پگہ کروئی مسکہ گڑا ہمو نن کنے خوشی آن ہچ تغ بتوکہ۔“ دا تینے ٹی اخس تاغتور ءُ ”فکر“ ںٔسے کہ اسہ بندغ اس خوشی ںٔٹ جندندری نا ودار ںٔٹی ءِ۔ پاہک کہ کنا خڑک ئٹ دا عمل ءِ کہنگ نا پن تننگ تیوہ رد ءِ انتیکہ کہنگ کہ ہر بندغ کہک ولے ہر بندغ نا کہنگ مٹی ہتپک، ہرا بندغ تینے ندر کننگ نا فیصلہ ءِ تینٹ کیک، تینا عمل ءِ تینٹ معنہ ایترہ، ہرا کہ تیوہ جہان نا دیہاڑ و تینا دیہاڑ ءِ مٹ کیرہ گڑا امر دا عمل ءِ ”کہنگ“ پاننگ کینہ؟ ہمو بندغ آک ہرا تینا زند و مرک ںٔنا فیصلہ ءِ تینٹ کیرہ او تینا مرک ںٔنا دیہاڑ ءِ تینٹ نوشتہ کیرہ، اوفک ہچبر کسپسہ بلکن ساندہ راج ںٔنا نیام ںٔٹ زندہ سلرہ۔ اگہ اینو بلوچ راجی تحریک داخس ترند ءِ گڑا دانا پد ںٔٹ ہم ہمو شہید آتا ارواہ ءِ کہ بروک آ زنک ءِ دژمن نا مون آ سوگو سلنگ نا سبخ تننگ ءِ، راج ءِ جوزہ و فکر تننگ ءِ، و اوفتا شہیدی آن پد پین چندی جہدکار آک اوفتا راست انگا کسر ءِ ہلنگ ءُ، دا اوفتا شہید نا برم ءِ اینو ہزار آتا کچ بلوچ ورنا و کماش، لُمہ و ایڑک مَش تے تینا سنگر کرینو و دژمن نا مون آ چلتن آنبار سوگو سلوک ءُ۔

سارتر نا ردںٔٹ مرگ زیات زندہ مننگ نا پن ءِ انتیکہ ہرکس تینا زند ءِ تینٹ معنہ ایتک و تینٹ امر ءُ عمل اس کرے گڑا اندا ردںٔٹ تینا زند ءِ نوشتہ کیک۔ شہید آک ہم ہمو ہستیک ءُ ہرافک بندغی دیہاڑ ءِ تینٹ نوشتہ کیرہ و تینا عمل نا سوب آن تینے ساندئی کن زندہ کیرہ و تینا شہیدی نا فلسفہ ءِ راجی جوڑشت نا روتہ آتیٹی یلہ کیرہ۔ سینزدہ نومبر بلوچ راج ںٔنا دیہاڑ نا ہمو دے ءِ ہرازدے آ خان محراب تینا سنگت آ تتون اوار تینے لُمہ وطن بلوچستان نا رکھ اکن ندر کرے و بلوچ راج ںٔنا بروک آ زنک ءِ وطن ندری نا سبخ ترسا ساندئی کن زندہ مسر۔ سینزدہ نومبر ءِ اڈ تننگ نا مسخت ہم اندا ءِ کہ اُلس نا نیام ںٔٹ شہیدی نا فلسفہ تالان کننگے کہ راج اندا فلسفہ ءِ ارفے و تینا ڈیہہ ںٔنا آجوئی ءِ پدا کوزہ گیر آن ہلے انتیکہ بیدس ندر مننگ و مزاحمت و جہد آن آجوئی کون آ نعمت رسینگپک۔

سینزدہ نومبر ءِ شاعر تینا شاعری ٹی دُن نازیفک:
خنتے بہ کین سُرمہ شہید آتا نت آ خاک آن
محراب سنگت آتا یات ںٔٹ بہ شعر نن پان

سمبل گلاب او گواڑخ نازبو دسینو نن کہ
مسک او زباد ءُ امبر توم ٹی خنانو نن کہ

زار آن خرین ءُ اوفتے شاد آن ہنین ءُ نن کہ
تینے فدا کرینو چیدہ تخانو نن کہ