گواچن آ استاد و اونا چاگڑدی کڑد

نوشتہ کار: محراب بلوچ

بلوچ چاگڑد ئٹ اسہ سائکی اس دُن خننگ ئٹ بریک کہ مخلوق ہمو بندغ آتے استاد تکک کہ ہرافک شُعبہ ءِ تعلیم تون خڑکی تخرہ، یا ہمو بندغ آتے تینا استاد پائک کہ ہرافک اوفتا فکر و شعور ءِ مسخ کرینو (دانستہ یا غیر دانستہ) دروشم ئٹ۔ اسہ استاد ئسے نا سفت ہچبر دن مننگ کپک کہ او اسہ ٹیچر اس مرے و نے گڑاس لوز ہیل ایتے، بلکہ استاد بھاز بھلو ہستی ئسے ہرا نا کچ بھاز بڑز ءِ انداخہ بڑز کہ نن ہچ دسکان تصور کننگ افن تا۔ نن بیرہ ہمو بندغ آتے تینا استاد پاننگ اُن کہ ہرا دا کالونیل ایجوکیشن ءِ ننا زی آ چُٹی کرسا ننا راجی لٹ و پل ءِ کرینو و کننگ ءُ۔ مننگ کیک دافک ننے، ڈی سی، فوجی و بیوروکریٹ جوڑ کننگ آ سرسہب مسنو، ولے دافک ننے اینو اسکان اسہ گچین ءُ بندغ اس جوڑ کننگ کتنو، ہرانا کُل ان بھلا مثیل دادے کہ اینو ہر ہمو بندغ ہرا پاکستانی اسٹیبلشمنٹ اتون گنڈوک اونا مشینری نا بشخ ءِ گڑا اونا تہہ ئٹ انسانیت، عاجزی و راج دوستی نا احساس اف بلکہ بیرہ اونا ایمان زَر، دُزی و راج اتون دغابازی غا تخوک ءِ۔ گرامشی دُن انگا بندغ آتے traditional teacher or intellectual نا پِن ایتک کہ ہرافک اندا گڑا نا منوک مریرہ کہ ننا کاریم بیرہ خوانفنگ ءِ و ننے چاگڑدی جیڑہ غاتتون کاریم اف۔ ولے اندا بندغ آک دانستہ یا غیر دانستہ ہمو ruling class نا مسخت و کاریم تے مونی دیرہ کہ ہرا اسہ غلام ءُ راج ئسے نا silent genocide نا دروشم ئٹ چاہنگ مریک۔

پاؤلو فریرے (Paulo Freire) خواننگ نا زی آ ڈبیٹ کیک و پاہک کہ خواننگ بندغ نا بنداوی خواست آتیان اسٹ ءِ، بندغ ءِ اگہ ساہ ہلنگ کن آکسیجن نا بکار مریک اندن زند گدریفنگ کن خوانندہ مننگ نا ہم گرج مریک۔ او پاہک ہرا بندغ خوانندہ متو او اسہ مسخ ءُ بندغ ئس چاہنگ مریک ہرا بیرہ چاگڑد ءِ نسخان ایتک۔ گڑا دا traditional teacher آک ہم ننے مسخ کرسا ءُ ہرا ننا راج ئنا silent genocide ئنا برابر ءِ۔ گڑا دن انگا بندغ آتے ہچبر نن تینا استاد پاننگ کپنہ۔

ولے دن اف کہ دا کالونیل ایجوکیشن سسٹم ئٹ تیوہ غا خوانفوک آک اسہ وڑ مریر، اندا ادارہ غاتیٹی بھاز آ بندغ آتا کڑد استادی مسنے۔ بلوچ چاگڑد ئٹ ننے استاد صباء دشتیاری نا وڑ ءُ استاد ہم دو بریک کہ ہرا بلوچ خوانندہ تے جہانی رُم اتون اوار چاگڑدی و راجی جیڑہ تا بابت سرپنداری تسنے و اندن عملی دروشم ئٹ تینا مخلوق تون اوار مسنے۔ گرامشی دن انگا کڑدار آتے organic teacher or intellectual نا پِن ایتک و پاہک دا ہمو آئیڈیا نا منوک آ استاد آک مریرہ کہ ہرافک تینا راج ئنا چاگڑدی جیڑہ غاتا بابت تینا خوانندہ تے شعور بشخرہ۔ استاد صباء دشتیاری، استاد زاہد آسکانی، پروفیسر غمخوار حیات، استاد رزاق زہری، ماسٹر نزیر مری دا کل بلوچ نا ہمو استاد آتا لڑ ئٹ بریرہ کہ ہرافک بلوچ خوانندہ تا سیاسی تربیت ءِ کریرہ۔ اسہ اندنو شعوری چِرک اس چاگڑد ئٹ تالان کریرہ کہ ہراڑان رنگ ہلسا بلوچ خوانندہ غاک آزاتی ئٹ تینا زند ئنا فیصلہ تے ہلکرہ ۔

میڈیا آ اینو سہب ئنا ءِ خننگ ئٹ بریک کہ استاد آتا جہانی دے ئنا بابت ننا مخلوق تینا تینا استاد آتا عکس آتے تخسا اوفتے دروت ندر کرسا ءِ، و دن ہم خننگ ئٹ برسا ءِ کہ بھاز آ بندغ آک بیرہ اندا ٹرینڈ ءِ برجا خنسا تینا اُست نا خڑک ئنا بندغ آتا عکس آتے تخسا ءُ۔ دا عمل اینو سہب ئنا ءِ برجا ءِ، ولے اسہ پین گڑاس ہم خننگ ئٹ بننگ ءِ کہ بھاز آک گڑاس اندنو ہستی تا عکس آتے خلسا اوفتے تینا استاد شان ترسا ءُ کہ ہرا ہستی تا کڑدار آتیان دسکان او بندغ آک ہم تیوہ وڑئٹ بلد افس۔ کنا پاننگ نا مسخت ہچبر دا اف کہ او ہستیک تیوہ ہمو بندغ آتا میراث ئٹ بریرہ کہ ہرافک اوفتا کڑدار آتیان بلد ءُ یا اوفتا کسر ئٹ روان اوفتا مسخت ءِ مستی درسا ءُ۔ ولے دا عمل نا زی آ ہم نغد آلمی مریک کہ اسہ بندغ اس تینا اسہ راجی بامڑد ئسے نا کڑدار ءِ، اونا مسخت و قربانی تیان سرپنداری تخنگ آن گڈ ہم اونا کسر ءِ دپَک، و کل آن زیات دا گڑا غا نغد مریک کہ او بندغ ہمو ہستی ءِ تینا استاد پاننگ نا بھلا داوہ ءِ کیک، ولے ہمونا مسخت و تروکا کسر ئنا مسافر اس اف۔ دا کچ اسکان ہم مننگ کیک دن بھاز نغد مف دا عمل تئے، اسہ راجی بامڑد اس کہ ہرانا کڑدار آسمان نا ٹل آ مسنے، گڑا او تیوہ غا راج ئنا راجی مڈی چاہنگ مریک و تیوہ غا راج ئنا باتی تے دا حق رسینگک کہ اونا زی آ گمر کیر و اودے نازیفر ولے دا گڑا ہم سخت تئوریک کہ اسہ بندغ اس تینا دا راجی بامڑد آتا کڑدار و قربانی تیان بلد ءِ، اوفتا مسخت و کسر ءِ چاہنگ ءِ و انگہ اوفتا مسخت آن چَپ ءُ عمل ئسے نا گواچی ءِ، و ولدا ہمو ہستی ءِ تینا استاد ہم پاہک۔ گڑا کنا خیال دا بھلا داوہ او ہستی نا کڑدار تون ناانصافی کننگ نا مرو۔ اینو اگہ ہر بے عمل کہ ہرا بیرہ اسہ ٹرینڈ ئسے فالو کرسا اگہ اسلم کون آ ہستی تے تینا استاد پاہک گڑا دا گڑا غا بے رحمی ئٹ نغد مرے۔ دا اسلم نا کڑدار تون نا انصافی مریک، کہ اسہ بندغ ئسے نا گواچن دن ءِ ہرا بیرہ سال ئنا اسہ دے ئسے آ اسہ ٹرینڈ ئسے نا بنیات آ بریک و دا بھلا داوہ ءِ کیک تینا استاد اسلم ءِ پاہک و تینے اونا شاگڑد۔ کنا خیال دا عمل نا زی آ گیشتر لکھنگ مرے و دا عمل ءِ گیشتر شیف خلنگ مرے۔ اسلم نا ہرا گواچن آ شاگڑد آک ءُ اوفتا کڑدار آک ہچبر دن مننگ کپسہ کہ ہرا سال ئنا بیرہ اسہ دے آ پین تے خنسا دنو عمل اس کیر۔ بلوچ راج ئنا راجی استاد و بامڑد آتا کچ بھاز بھلن ءِ، دا ہمو ہستیک ءُ کہ ہرافک تیوہ غا بلوچ راج ئنا تیوہ غا زند ئنا کسر ءِ پٹانو۔ گڑا دن انگا بھلا استاد آتا کچ بیرہ سال ئٹ اسہ دے ئسے آ اسہ عکس ئسے نا اف بلکہ او استاد آتے دروت ندر کننگ دن مریک کہ نن اوفتا زند، قربانی و مسخت ءِ تینا زند ئنا چیدہ کین۔

ایلو پارہ غا دا راستی ہم ارے کہ نن اسہ اندنو چاگڑد ئسے نا پیداوار اُن کہ ہرانا روتہ غاک غلامی نا سُورہ ئی آ خاک ئٹ کڈ ءُ۔ ننا تیوہ غا خیال آتا گڑد بھاز گؤنڈ ءِ نن اسہ چنکو گڑد اسیٹی سوچ خلینہ و اندن تصور نا بنیات آ تینے خوش تخانن۔ اندا گمان ءِ کہ ہرا ننے دن پوک کرسا ءِ، ننا ہر عمل نا نتیجہ ننا چاگڑد نا زی آ خراب تمنگ ءِ۔ اسہ بندغ ئسے نا عمل ئسے نا نتیجہ بیرہ اِرا دروشم ئٹ رسینگک، اگہ بندغ جوانو عمل اس کرے گڑا اونا فائدہ غاک اودے و اونا چاگڑد ءِ رسینگرہ، اندن ہر گندہ انگا عمل نا نسخان ہم اندن مریک۔ دا چنکا چنکا ردیک ہرا ننا زند ئنا ہڑدے نا بشخ ءُ، دافتا کل آن بھلا نسخان دادے کہ نن تینا تہہ ئٹ ہمو احساس آتے ودی کننگ کپنہ کہ ہرا احساس آک ننا مِلی ءِ محدود آ گڑد آن کشیرہ، ننے غلامی نا بھلا ویل آن پیشن مننگ نا سرپنداری ایترہ۔ اینو اگہ نن اندنو چنکو ردی اس کرسا اُن دانا چاگڑد نا زی آ نسخان دا دروشم ئٹ مریک کہ ننا دا عمل ءِ پین ننے آن چنکو چنا اس خنسا او ہم اندا ٹرینڈ نا گواچی مریک، اونا مِلی ہم استاد آتا کڑد ئنا بابت اندن جوڑ مریک کہ ہرا وڑ ای و نی کرسا اُن، گڑا او چنا نا مِلی ہم محدود مریک، او پدا ہچبر دن سوچ خلپک کہ دا استاد نا کڑدار انت مسنے، دانا جہد و عمل و مسخت انت مسنے، دا استاد ہرا کسر نا مسافر اس مسنے۔ دا کل نا و کنا اندا عمل نا سوب آن مننگ کیرہ و ای و نی دا وڑئٹ تینتو اوار تینا پدریچ ءِ ہم پوک کینہ۔

بلوچ چاگڑد ئٹ اسہ پین سائکی اس دن خننگ ئٹ بریک کہ ہراتم استاد نا پِن ہلنگک گڑا ننا مِلی ئٹ یکدم اسہ بندغ ئسے نا گمان جوڑ مریک، کہ ہرا تینا تہہ ئٹ اسہ رد ءُ گمان ئسے۔ اسہ چاگڑد ئسے بدل کننگ ئٹ ادارہ غاتا بھلو کڑدار اس مریک، ادارہ غاتیٹ زنڈوکا بندغ آک بلکہ دانشور (intellectual) افس و اوفتے نن دا لقب ءِ ہم تننگ کپنہ، ولے ادارہ غاک چاگڑد ئٹ (intellectual role) دانشورانہ کڑد اس سر تننگ کیرہ۔ بلوچ چاگڑد ئنا راستی تے مونا تخسا اگہ نن سیاسی ادارہ غاتا کڑدار آتے اُرن گڑا کل آن مُست ”بی ایس او آزاد“ ہمو درسگاہ نا دروشم ئٹ ننا مونا بریک کہ ہرا بلوچ چاگڑد ءِ شون تننگ ئٹ بھلو کڑد اس سر تسنے۔ دا ہمو بنداوی آ درسگاہ مسنے کہ ہرا بلوچ باتی تا مِلی ئٹ آزادی نا شعور ءِ جاغہ تسنے۔ بی ایس او آزاد بلوچ خوانندہ تا ہمو تلہ ءِ ہرا تیوہ غا چاگڑد ئٹ راجی تحریک نا بابت مخلوق ءِ سیاسی، شعوری و تکنیکی بنیات آ شعور بشخانے ۔ گڑا اینو نا دے ءِ ای ہم اندا کاروان نا پِن آ کیوہ ہرا کنے راجی شعور بشخا و غلامی نا ناپاک آ داغ (ہرانا احساس ہم کنا تہہ ئٹ ودی الو) ءِ کنے ٹک کرسا نشان تس۔